آنجا حمله كرد ، حيتيها هنوز وجود داشتند ، حيتيها دو بار تمدنى درخشان را ايجاد كردند ، يكى در 1700 ق . م و ديگرى از 1400 تا 1200 پيش از ميلاد . در سال 1287 ق . م جنگ خونينى بين لشكريان رامسس دوم فرعون مصر و قوم حيت درگرفت ، در آغاز فرعون مغلوب شد اما با تجديد قوا شكست فاحشى به حيتيها وارد ساخت . نخستين قرارداد بين المللى نيز كه در دنيا شناخته شده ، پيمانى است كه بين رامسس دوم فرعون مصر و پادشاه حيتى به نام « هاتوشى ليش » دوم منعقد گرديده است . طبق اين پيمان كه اساس آن با وصلت رامسس دوم با دختر ( هاتوشى ليش ) تحكيم يافته ، دو پادشاه متعهد شده‌اند كه با يكديگر در صلح و هماهنگى بسر برند « 1 » . ساير اقوامى كه قبل يا همزمان با حملهء عبرانيها در اين شهر ساكن بوده‌اند مثل غرغازيها ، حيونيها و فرزيها ، آنچنان آثار مضبوط و قابل توجهى از خود برجاى ننهاده‌اند و فقط نام آنها در كتب مقدس آمده و شايد بعدها از آنان آثارى بدست آيد ، اما ، يبوسيها « 2 » كه ، در زمان حملهء داود به اورشليم ، ساكن آنجا بودند و شهر را اداره مىكردند نامشان بر روى شهر اورشليم بوده است . هوريان « 3 » : نيز قوم ديگرى بودند كه در شبه جزيرهء سينا مىزيستند ، البته اين قوم از نژاد سامى نبود و قبلا در كوهستانهاى شمالى بين النهرين مىزيست ، بعدا در هزارهء دوم ق . م به صحراهاى شمال آن كشور و شام مهاجرت كرد و تا فلسطين و سرحد شام پيش رفت و قبل از هجوم عبرانى به فلسطين رسيد . شهر نوزو « 4 » مركز هوريان بود كه بعدها اين شهر به دست آشوريها ويران گرديد . عبرانيها « 5 » : عبرى كلمه‌اى است كه از ريشهء آرامى ( عبره ) « 6 » گرفته شده است معنى لغوى آن ( ساكن ماوراء رود ) و اصطلاحا نام قومى از نژاد سامى است كه خود را از اولاد حضرت ابراهيم ( ع ) و حضرت يعقوب ( ع ) مىشمارد . بعدها نام اين قوم بنى اسرائيل شد كه دربارهء آن بحث خواهيم كرد ، پس از اين نام ، به آنها يهود يا جهود « 7 » گفتند و امروز نيز قوم موسى را ، يهود مىگويند ، كليمى يا پيروان موسى -

--> ( 1 ) . باستانشناسى كتاب مقدس ، ص 66 ( 2 ) . Jebusites ( 3 ) . Hurrians ( 4 ) . Nuzu ( 5 ) . Hebrews ( 6 ) . Ebrai ( 7 ) . Johud